Remon Keno
Autor: Milena Đorđijević, ponedeljak, 23 februar 2009
Predstavljena dela Remona Kenoa
U okviru edicije Džepna knjiga, Paideia je objavila tri dela Remona Kenoa – Stilske vežbe i Caca u metrou, u prevodu Danila Kiša, i Moj prijetelj Pjero, u prevodu Miroslava Karaulca.
Remon Keno je svojevrsni preteča kompjuterske poezije i kompjuterskih prevoda, istakao je Danilo Kiš u tekstu Svojevrsna parodija francuske književnosti, a povodom Kenoovog dela Stilske vežbe. Francuski esejista, pisac i matematičar, jedna od ključnih figura francuske književnosti 20. veka, istakao je: „Jedino na šta pretendujem to je da pišem onako kako mi se sviđa, po svom malom ćefu“.
Prema Kišovim navodima, Remon Keno je, završivši gimnaziju u Avru, dospeo u Pariz gde priprema diplomski ispit iz filozofije. Pokušavao je da razradi matematičku teoriju šahovske kombinatorike, slušao predavanja o Hegelu, gnostičarima, manihejcima, podvrgao se psihoanalitičkom ispitivanju, povezao se sa Bretonom. Od nadrealističkog pokreta Keno je nasledio smisao za crni humor i duh eksperimenta. Sarađuje u časopisu Nadrealistička revolucija, izučava spise književnih manijaka i bizarnih novatora. Prilikom jednog putovanja u Grčku otkriva fenomen paralelnog postojanja narodnog i književnog jezika, iskustvo koje mu je otkrilo postojanje istog i u Francuskoj. Godine 1937. postaje urednik u izdavačkoj kući Galimar, gde je dugo bio na čelu velike Plejadine Enciklopedije. Stilske vežbe se pojavljuju kao kruna „kenoovske kombinatorike“. Godina 1959. je godina romana Caca u metrou, koji ostaje, uz Stilske vežbe, njegovo najpopularnije delo.
Govoreći o Stilskim vežbama Kiš je u pomenutom tekstu ukazao na tri bitna elementa koja su ujedno važna za njegovo celokupno stvaralaštvo – muzika, matematika i govor. U okviru Radionice Mogućne Literature Keno izlaže neka svoja načela koja, po Kišu, mogu da osvetle prosede Stilskih vežbi, ali i drugih njegovih ostvarenja – „predložiti piscima nove strukture matematičke prirode ili uz pomoć nekih novih veštačkih i mehaničkih postupaka koji mogu da doprinesu književnoj delatnosti: neku vrstu podrške nadahnuća, da tako kažemo, ili tačnije: neku vrstu podsticaja stvaralaštva“.
Stilskim vežbama, Keno je potvrdio da trivijalnost teme nije od istinskog značaja nego da su književni posupak i jezik ti koji čine određenu temu banalnom. Stilske vežbe, po Kišu, slične su Pantologiji Stanislava Vinavera, u smislu svojevrsne parodije francuske književnosti. Ono što je izvan parodijskog, to su raznolike varijacije nastale inverzijom. I time Keno jeste možda preteča kompjuterske poezije, ali se, naravno, od toga distancira uz pomoć improvizacije i ironije.
Caca u metrou je upravo delo u kojem se ogledaju sve kenoovske stilske, filozofske i jezičke osobenosti – smena banalnog i lažnouzvišenog, skepticizam i čovekoljublje, kolokvijalni govor pun vulgarizama, kao i fonetski način pisanja (Kenoove jezičke reforme jednake su Vukovim: pravilo „piši kao što govoriš“ i fonetski način pisanja jesu glavne kenoovske teze, rigorozno sprovedene). Caca u metrou je značajna i po živopisnosti turobnih pariskih pedgrađa, kao i po likovima koji podsećaju na prve dane nemog filma.
Što se tiče same prirode prevoda, Kiš u jednom kraćem tekstu o Stilskim vežbama kaže: „ Stilske vežbe se ne mogu prevoditi , one se mogu samo varirati na drugom jeziku“. Radivoje Konstantinović je, povodom objavljivanja Kišovih prevoda Kenoovih dela, istakao da je Kiš, uprkos varijacijama, ostao veran originalu najviše što je moguće, i da su Stilske vežbe i Caca u metrou prevodilački vrhunac poput Vinaverovog Gargantue i Pantagruela.
Poslednji put ažurirano: četvrtak, 09 april 2009
